Sınav için bilmeniz gerekenler
- Danimarka, Jylland yarımadası ile 443 adlandırılmış adadan oluşur; en önemlileri arasında Sjælland, Fyn ve Bornholm bulunur.
- Danimarka'nın yaklaşık 6 milyon nüfusu vardır ve ülkenin yüzölçümü yaklaşık 43.000 km²'dir.
- En büyük şehirler Kopenhag (başkent), Aarhus, Odense ve Aalborg'dur.
- Danimarka'nın en yüksek doğal noktası, Jylland'ın doğusundaki Møllehøj'dur – deniz seviyesinden yaklaşık 170 metre yüksekte.
- Danimarka, 2007'deki yapısal reformdan bu yana 5 bölgeye (region) ve 98 belediyeye (kommune) ayrılmıştır.
- Rigsfællesskabet (krallık topluluğu); Danimarka, Faroe Adaları (1948'de iç özerklik) ve Grönland'dan (1979'da iç özerklik, 2009'da genişletilmiş özerklik) oluşur.
- Faroe Adaları ve Grönland, Folketinget'e (Danimarka parlamentosu) ikişer üye seçer.
- Danimarka 1949'da NATO'ya, 1973'te AET'ye (bugünkü AB) üye oldu – ancak Danimarkalılar 2000'de euroya hayır dediği için kron korundu.
Yarımada ve adalardan oluşan bir ülke
Danimarka, büyük bir yarımada olan Jylland ile 443 adlandırılmış adadan oluşur; bu adaların yalnızca yaklaşık 80'inde insan yaşar. En büyük ada, Kopenhag'ın da üzerinde bulunduğu Sjælland'dır. Jylland ile Sjælland arasında Fyn, Baltık Denizi'nin açıklarında ise Bornholm yer alır; Bornholm, Ertholmene takımadalarıyla birlikte Danimarka'da ana kayanın görülebildiği tek yerdir. Sjælland'ın güneyinde Lolland ve Falster adaları bulunur.
Danimarka'nın yüzölçümü yaklaşık 43.000 km²'dir ve ülke, dünyanın en alçak rakımlı ülkelerinden biridir. En yüksek doğal nokta olan, Jylland'ın doğusundaki Møllehøj, deniz seviyesinden yalnızca yaklaşık 170 metre yüksektedir. Çok sayıda ada nedeniyle Danimarka'nın yaklaşık 7.300 km uzunluğunda çok uzun bir kıyı şeridi vardır ve ülkenin hiçbir noktası denize 52 km'den daha uzak değildir. Danimarka'nın yalnızca bir kara sınırı vardır: Sønderjylland'da Almanya ile olan 68 kilometrelik sınır. Ülkenin çevresinde Kuzey Denizi (Vesterhavet olarak da bilinir), Kattegat ve Baltık Denizi bulunur; bu denizler Lillebælt, Storebælt ve Øresund adlı üç boğazla birbirine bağlanır.
Şehirler, nüfus ve köprüler
Danimarka'nın yaklaşık 6 milyon nüfusu vardır. Başkent ve en büyük şehir, Sjælland'ın doğu kesimindeki Kopenhag'dır – nüfusun yaklaşık üçte biri başkent bölgesinde yaşar. Ülkenin ikinci büyük şehri, Jylland'ın doğu kıyısındaki Aarhus'tur (yaklaşık 300.000 nüfus). Üçüncü sırada Fyn'deki Odense (yaklaşık 200.000 nüfus), dördüncü sırada Kuzey Jylland'daki Aalborg (yaklaşık 125.000 nüfus) gelir. Beşinci büyük şehir, Batı Jylland'daki Esbjerg'dir.
Ülkenin bölgeleri bugün köprüler ve tünellerle birbirine bağlıdır. Jylland ile Fyn arasındaki ilk Lillebælt Köprüsü 1935'te açıldı. Fyn ile Sjælland arasındaki Storebælt bağlantısı trenler için 1997'de, arabalar için 1998'de hizmete girdi. 2000 yılında ise Øresund bağlantısı, Sjælland ile komşu ülke İsveç arasında Øresund boğazı üzerinden sabit bir bağlantı kurdu.
5 bölge ve 98 belediye
1 Ocak 2007'de yürürlüğe giren strukturreformen (yapısal reform) ile 271 belediye birleştirilerek 98 belediye oluşturuldu ve önceki 14 ilin (amt) yerini 5 bölge aldı: Region Hovedstaden, Region Sjælland, Region Syddanmark, Region Midtjylland ve Region Nordjylland. Belediyeler kendi vergilerini toplayabilirken, bölgeler paralarını devletten ve belediyelerden alır. Region Hovedstaden ile Region Sjælland, 1 Ocak 2027'de birleşerek yeni Region Østdanmark'ı oluşturacak.
Belediyeler ve bölgeler, refah toplumunun birçok görevini üstlenir; belediye meclisleri ve bölge konseyleri dört yılda bir seçilir – daha fazlası için seçimler ve partiler sayfasına bakın.
Rigsfællesskabet: Danimarka, Faroe Adaları ve Grönland
Danimarka; Faroe Adaları ve Grönland ile rigsfællesskab (krallık topluluğu) içindedir. Bu topluluğun resmî adı 'Kongeriget Danmark'tır (Danimarka Krallığı). Grundloven (Danimarka anayasası), devlet başkanı olarak kralı paylaşan krallığın üç parçası için de geçerlidir – daha fazlası için kraliyet ailesi sayfasına bakın. Faroe Adaları ve Grönland, Folketinget'e ikişer üye seçer; bunlara Kuzey Atlantik sandalyeleri denir. Bu iki ülke birçok alanda kendi yasalarını çıkarır, ancak dış politika ve güvenlik politikası ile para politikası gibi alanlardan Folketinget ve Danimarka makamları sorumludur.
Faroe Adaları
Faroe Adaları, Atlantik Okyanusu'nda 18 adadan oluşan, 54.000 nüfuslu bir takımadadır; başkenti ve en büyük şehri Tórshavn'dır. Faroe Adaları, 1948'de çıkarılan bir yasayla iç özerklik (hjemmestyre) kazandı. Özerk yönetim; halk tarafından seçilen yasama meclisi Lagtinget ile lagmand'ın (hükümet başkanı) yönettiği bir yerel hükümetten oluşur. Danimarka 1973'te AET'ye üye olduğunda Faroe Adaları dışarıda kalmayı tercih etti.
Grönland
Grönland, dünyanın en büyük adasıdır ve yaklaşık 57.000 nüfusu vardır; başkenti ve en büyük şehri Nuuk'tur (Godthåb). Grönland 1953'e kadar bir Danimarka kolonisiydi. Grönland 1979'da iç özerklik kazandı; 2009'da bu düzenlemenin yerini, Grönland'a daha da fazla alanda kendi kendini yönetme hakkı veren genişletilmiş özerklik (selvstyre) düzenlemesi aldı. Bu düzenleme ayrıca Grönlandlıların, kendileri istediğinde tam bağımsızlık hakkına sahip bir halk olduğunu da tespit etti. Özerk yönetim, Landstinget (Inatsisartut) ile Landsstyret'ten (Naalakkersuisut) oluşur. Grönland, 1973'te Danimarka ile birlikte AET'ye üye oldu, ancak bir halk oylamasının ardından 1985'te üyelikten ayrıldı.
Dünyada Danimarka: AB, çekinceler ve NATO
Danimarka 1973'te AET'ye (bugünkü AB) üye oldu. Danimarkalıların 1992'de Maastricht Antlaşması'na hayır demesinin ardından Danimarka, Edinburgh Anlaşması ile dört AB çekincesi elde etti: birlik vatandaşlığı, ortak para birimi (euro), savunma alanı ve adalet çekincesi. 2000'deki halk oylamasında Danimarkalıların yüzde 53,2'si euroya geçişe hayır dedi; bu nedenle Danimarka'nın bugün hâlâ kendi para birimi olan kron vardır. Ancak Danimarka sabit kur politikası uygular, bu yüzden kronun kuru euroyu izler. Savunma çekincesi, 2022'deki bir halk oylamasının ardından kaldırıldı.
2. Dünya Savaşı'ndan sonra Danimarka, geleneksel tarafsızlık politikasını bıraktı ve 1949'da savunma ittifakı NATO'ya üye oldu. NATO antlaşmasının merkezinde, bir üye ülkeye yapılan saldırının tüm üyelere yapılmış sayılacağını belirten 5. madde yer alır. Daha fazlası için 1945 sonrası Danimarka sayfasına bakın.
Kısaca ekonomi ve iş dünyası
Danimarka, ihracatın toplam üretimin yaklaşık yarısını oluşturduğu açık bir ekonomiye sahiptir. Danimarka her zaman büyük bir denizcilik ülkesi olmuştur: Denizcilik şirketi Mærsk, 2023'te dünyanın en büyük ikinci konteyner taşımacılık şirketiydi. Vestas, 2024'te dünyanın en büyük rüzgar türbini üreticisiydi ve tarım, bugün bizzat tarımda çok daha az kişi çalışsa da hâlâ önemli bir ihracat sektörüdür – ülke topraklarının yaklaşık yüzde 60'ı ekilidir. İş ve meslek hayatı hakkında daha fazlası için iş piyasası sayfasına bakın.