آنچه برای آزمون باید بدانید
- دانمارک از بنیانگذاری سازمان ملل متحد (FN) در سال 1945 عضو آن بود و در سال 1949 یکی از اعضای بنیانگذار ناتو شد.
- مستمری همگانی سالمندی (folkepension)، که به هر شهروندی صرفنظر از درآمد حق دریافت مستمری میدهد، در سال 1956 برقرار شد.
- از دههٔ 1960 بسیاری از زنان دانمارکی وارد بازار کار شدند و در دههٔ 1970 جنبش جورابقرمزها (rødstrømpebevægelsen) برای برابری زن و مرد مبارزه کرد.
- در همهپرسی اکتبر 1972، 63,3 درصد رأی مثبت دادند و دانمارک در 1 ژانویهٔ 1973 عضو EF (جامعهٔ اروپا) شد.
- دانمارکیها در سال 1992 به پیمان ماستریخت رأی منفی دادند و با توافق ادینبرا در سال 1993 چهار استثنای اتحادیهٔ اروپا به دست آوردند؛ در سال 2000 اکثریت به یورو رأی منفی داد.
- ایسلند از دانمارک جدا شد و در 17 ژوئن 1944 جمهوری مستقل اعلام شد.
- قانون اقلیم (klimaloven) از سال 2019 کشور را متعهد میکند انتشار گازهای گلخانهای دانمارک را تا سال 2030 به میزان 70 درصد کاهش دهد (در مقایسه با سال 1990).
جنگ سرد: دانمارک طرف خود را برمیگزیند
پس از جنگ جهانی دوم، جنگ سرد میان دو ابرقدرت، آمریکا و اتحاد شوروی، آغاز شد و اروپا با «پردهٔ آهنین» دو پاره شد. دانمارک از همان آغاز عضو سازمان ملل متحد (FN) بود که در سال 1945 بنیان نهاده شد.
دانمارک از آغاز سدهٔ نوزدهم سیاست بیطرفی در پیش گرفته بود. اما چون بیطرفی نتوانسته بود جلوی اشغال کشور به دست آلمان را بگیرد، دانمارک طرف خود را برگزید: در سال 1949 کشور عضو اتحاد دفاعی ناتو شد. نکتهٔ محوری پیمان ناتو مادهٔ 5 است، همان «سوگند تفنگداران»: حملهٔ مسلحانه به یک کشور عضو، حمله به همهٔ اعضا شمرده میشود. در برابر ناتو، پیمان ورشو قرار داشت که در سال 1955 بنیان نهاده شد و رهبری آن با اتحاد شوروی بود. آمریکا همچنین با کمک مارشال (1948-51) به بازسازی و نوسازی اروپای غربی یاری رساند – در دانمارک از جمله به کشاورزی.
مرزهای پادشاهی نیز در این سالها دگرگون شد: در دوران اشغال، ایسلند پس از 564 سال از دانمارک جدا شده بود و جمهوری ایسلند در 17 ژوئن 1944 اعلام شد – این روز امروز روز ملی ایسلند است.
دولت رفاه ساخته میشود
از پایان دههٔ 1950 دانمارک رونق اقتصادی بزرگی را تجربه کرد (حدود 1957-73) که اغلب «دههٔ شاد شصت» نامیده میشود. در این سالها ساختن جامعهٔ رفاه دانمارک بهطور جدی آغاز شد. مستمری همگانی سالمندی، که به هر شهروندی صرفنظر از درآمد حق دریافت مستمری میدهد، در سال 1956 برقرار شد و در سال 1964 Folketinget (پارلمان دانمارک) تصویب کرد که کمونها باید برای همهٔ خانوادهها جای مهدکودک فراهم کنند. در همان حال مالیاتها و عوارض بسیار بالا رفت. دربارهٔ این خدمات در صفحهٔ جامعهٔ رفاه بیشتر بخوانید.
رشد اقتصادی نیاز به نیروی کار بیشتری پدید آورد و از دههٔ 1960 بسیاری از زنان دانمارکی وارد بازار کار شدند. پیش از آن بیشتر زنان متأهل به خانه و فرزندان میرسیدند؛ حالا زنان روزبهروز بیشتر تحصیل و کار میکردند – هرچند اغلب با دستمزدی کمتر از مردان. هفتهٔ کاری کوتاهتر شد و مرخصی سالانه از دو هفته به چهار هفته رسید. صفحهٔ بازار کار را هم ببینید.
شورش جوانان و جنبش جورابقرمزها
در پایان دههٔ 1960 بسیاری از جوانان علیه هنجارها و مرجعیتهای سنتی جامعه شوریدند. آنها جنگ آمریکا در ویتنام و الگوی خانوادهٔ هستهای را زیر سؤال بردند و از سال 1966 فروش قرص ضدبارداری در دانمارک قانونی شد. در سال 1968 شورش جوانان به شورش دانشجویی علیه سلطهٔ استادان در دانشگاهها انجامید و در سال 1971 جوانان «شهر آزاد» کریستیانیا را در یک پادگان متروک در کپنهاگ برپا کردند.
در دههٔ 1970 بسیاری از زنان خواستار برابری بیشتر شدند. زنانِ جنبش جورابقرمزها با کنشهای سیاسی برای بهبود شرایط زنان مبارزه کردند. در سال 1973 Folketinget دسترسی آزاد به سقط جنین تا هفتهٔ دوازدهم بارداری را تصویب کرد و در سال 1976 – بر پایهٔ یک دستورالعمل EF – قانونی دربارهٔ دستمزد برابر برای کار برابر وضع شد.
دانمارک در EF و اتحادیهٔ اروپا
در همهپرسی اکتبر 1972، 63,3 درصد رأیدهندگان به عضویت دانمارک در EF (جامعهٔ اروپا) رأی مثبت دادند و در 1 ژانویهٔ 1973 دانمارک – همزمان با بریتانیا و ایرلند – به آن پیوست. در سال 1986، 56,2 درصد به بستهٔ EF دربارهٔ بازار واحد رأی مثبت دادند.
در سال 1992 EF به اتحادیهٔ اروپا (EU) بدل شد، اما در ژوئن 1992 اکثریتی اندک (50,7 درصد) به پیمان ماستریخت رأی منفی داد. سال بعد، در 1993، 56,7 درصد به توافق ادینبرا رأی مثبت دادند که به دانمارک چهار استثنا داد: شهروندی اتحادیه، پول واحد (یورو)، حوزهٔ دفاعی و سیاست قضایی و اتباع خارجی. در سال 2000، 53,2 درصد به پذیرش یورو رأی منفی دادند و از این رو دانمارک همچنان کرون را دارد. استثنای دفاعی با همهپرسی سال 2022 لغو شد و امروز دو استثنا هنوز پابرجاست.
مهاجرت و اقتصاد جهانی
مهاجرت در دههٔ 1960 بیش از همه با کارگران مهمان از ترکیه، پاکستان و یوگسلاوی سابق شناخته میشود که نیاز بزرگ به نیروی کار را برآورده میکردند. در سال 1973 توقف مهاجرت کاری اعلام شد، اما پیوند خانوادگی همچنان ممکن بود. از دههٔ 1970 تا دههٔ 1990 پناهندگانی از جمله از ایران، عراق و یوگسلاوی سابق آمدند و در بحران پناهندگی سال 2015، 21.000 نفر در دانمارک درخواست پناهندگی دادند. شمار مهاجران و فرزندانشان از حدود 150.000 نفر در 1980 به 977.000 نفر در 2025 رسیده است. بحث دربارهٔ ادغام اهمیت سیاسی بزرگی یافت – از جمله در اینکه حزب مردم دانمارک (Dansk Folkeparti) در سال 1998 به Folketinget راه یافت. دربارهٔ احزاب در صفحهٔ انتخابات و احزاب بیشتر بخوانید.
دانمارک امروز اقتصادی بسیار باز دارد که در آن صادرات حدود نیمی از کل تولید کشور را تشکیل میدهد. شرکتهای دانمارکی مانند مرسک (Mærsk)، نوو نوردیسک (Novo Nordisk)، لگو (LEGO) و وستاس (Vestas) در بازار جهانی جایگاهی نیرومند دارند.
گذار سبز و قانون اقلیم
در سال 2019 بیشتر احزاب سیاسی بر سر قانون اقلیم تازهای به توافق رسیدند. این قانون دولت را متعهد میکند انتشار گازهای گلخانهای دانمارک را تا سال 2030 در مقایسه با 1990 به میزان 70 درصد کاهش دهد – و تا سال 2050 به بیطرفی کامل اقلیمی برسد. راه رسیدن به این هدف گذار سبز است: گذر از منابع انرژی «سیاه» مانند نفت و گاز به انرژیهای تجدیدپذیر مانند خورشید و باد. در سال 2023 حدود 50 درصد مصرف انرژی دانمارک از انرژیهای تجدیدپذیر تأمین میشد، در برابر شش درصد در سال 1990.
انرژی بادی اهمیت ویژهای دارد: دانمارک در سال 1991 نخستین مزرعهٔ بادی دریایی جهان، ویندبی در نزدیکی جزیرهٔ لولند، را برپا کرد و در سال 2023 توربینهای بادی نیمی از برق مصرفی کشور را تولید کردند. وستاس در سال 2024 بزرگترین تولیدکنندهٔ توربین بادی جهان بود.
مفاهیم کلیدی را در واژهنامه جستوجو کنید، دربارهٔ دورهٔ پیش از آن در تاریخ دانمارک 1849-1945 بخوانید و آمادگی خود را با راهنمای آزمون تابعیت 2026 برنامهریزی کنید.