خاندان سلطنتی و پادشاهی مشروطه

آنچه باید برای آزمون بدانید

• دانمارک یک پادشاهی مشروطه است: نهاد پادشاهی در چارچوب قانون اساسی و دموکراسی عمل می‌کند.
• پادشاه رئیس کشور است، اما هیچ قدرت سیاسی واقعی ندارد – قدرت سیاسی را تنها دولت و فولکتینگ (Folketinget، پارلمان دانمارک) اعمال می‌کنند.
• پادشاه در انتصاب وزیران یا تشکیل دولت جدید مشارکت دارد و قوانین را همراه با وزیرِ مسئولِ سیاسی امضا می‌کند.
• پادشاه کنونی دانمارک فردریک دهم است. او در 14 جنوری 2024 پادشاه شد، هنگامی که مادرش، ملکه مارگرته دوم، تصمیم به کناره‌گیری از تخت گرفت.
• تاج‌وتخت موروثی است. از زمان تغییر قانون جانشینی در سال 2009 همیشه فرزند بزرگ‌تر – پسر یا دختر – وارث تاج‌وتخت است.
• کونگه‌لوون (Kongeloven، قانون سلطنتی) مصوب 1665 تا نخستین قانون اساسی آزاد در 1849 مبنای قدرت مطلقه پادشاه بود.
• خانه خانواده سلطنتی کاخ آمالینبورگ (Amalienborg) در کپنهاگ است و شورای دولتی (statsråd) در کاخ کریستیانسبورگ (Christiansborg) برگزار می‌شود.

دانمارک یک پادشاهی مشروطه است

دانمارک یک پادشاهی مشروطه است. یعنی نهاد پادشاهی در چارچوب قانون اساسی و دموکراسی عمل می‌کند. پادشاه یا ملکه با انتخابات سیاسی برگزیده نمی‌شود، بلکه تاج‌وتخت را به ارث می‌برد. پادشاه هیچ قدرت سیاسی واقعی ندارد: در زندگی سیاسی دخالت نمی‌کند، دیدگاه سیاسی ابراز نمی‌کند و در مقابل، نمی‌توان او را در قبال اداره امور دولت مسئول دانست.

پس رئیس کشورِ دانمارک یک پادشاه است، اما قدرت سیاسی را تنها دولت و فولکتینگ اعمال می‌کنند. در دیگر پادشاهی‌های اروپایی مانند سوئد، نروژ، بلژیک و بریتانیا نیز چنین است. بدین ترتیب دانمارک رئیس کشوری منتخب مردم و دارای قدرت سیاسی – مانند رئیس‌جمهور در فرانسه و آمریکا – ندارد. درباره تقسیم قدرت می‌توانید در صفحه دموکراسی و حکومت مردمی بیشتر بخوانید.

وظایف رسمی پادشاه در امروز

با این حال شماری از وظایف رسمی پادشاه به زندگی سیاسی گره خورده است:

• او در گشایش فولکتینگ در نخستین سه‌شنبه ماه اکتوبر شرکت می‌کند.
• او در انتصاب وزیران یا تشکیل دولت جدید مشارکت دارد. به‌طور رسمی این پادشاه است که نخست‌وزیر را منصوب می‌کند – اما همیشه مطابق با اکثریت فولکتینگ.
• او قوانینی را که فولکتینگ و دولت تصویب کرده‌اند، همراه با وزیرِ مسئولِ سیاسی امضا می‌کند. این کار در شورای دولتی (statsråd) در کاخ کریستیانسبورگ انجام می‌شود، جایی که پادشاه با وزیران دولت دیدار می‌کند.
• او هنگام سفرهای رسمی سران کشورها به دانمارک میزبان است و در سفرهای رسمی به خارج، نماینده کشور است.

پادشاه و خاندان سلطنتی همچنین کانون همبستگی ملی با شمار زیادی وظایف تشریفاتی و نمایندگی هستند. خاندان سلطنتی جایگاهی محوری در تاریخ دانمارکی‌ها دارد و در میان مردم بسیار محبوب است.

جانشینی – چه کسی تاج‌وتخت را به ارث می‌برد؟

جایگاه پادشاه موروثی است و مقررات آن در طول زمان تغییر کرده است. با تغییر قانون اساسی در 1953 ترتیب جانشینی تغییر کرد تا تاج‌وتخت دانمارک بتواند به یک زن برسد – هرچند پسران همچنان بر دختران مقدم بودند. این مسئله از آن‌رو مطرح شد که پادشاه فردریک نهم (1947-72) سه دختر داشت و پسری نداشت. این تغییر ممکن ساخت که دختر بزرگ او، ملکه بعدی مارگرته دوم، وارث تاج‌وتخت شود.

با تغییر قانون جانشینی (tronfølgeloven) در سال 2009، که در یک همه‌پرسی تأیید شد، مردان و زنان حق ارث کاملاً برابر نسبت به تاج‌وتخت یافتند. اکنون همیشه فرزند بزرگ‌تر – پسر یا دختر – وارث تاج‌وتخت است. درباره مقررات قانون اساسی در صفحه قانون اساسی و حقوق بیشتر بخوانید.

فردریک دهم و خانواده سلطنتی

پادشاه کنونی دانمارک فردریک دهم (متولد 1968) است. او در 14 جنوری 2024 پادشاه شد، هنگامی که مادرش، ملکه مارگرته دوم، تصمیم گرفت از تخت کناره‌گیری کند (abdicere) – یعنی داوطلبانه از تاج‌وتخت کنار برود. این درست در همان تاریخی رخ داد که خود او در سال 1972 با مرگ پدرش فردریک نهم تاج‌وتخت را بر عهده گرفته بود. مارگرته دوم بدین‌سان 52 سال ملکه بود.

پادشاه از سال 2004 با ملکه مری (متولد 1972) ازدواج کرده که در اصل اهل استرالیاست. آن‌ها با هم چهار فرزند دارند: ولیعهد کریستیان (متولد 2005)، شاهدخت ایزابلا (متولد 2007) و دوقلوها شاهزاده وینسنت و شاهدخت جوزفین (متولد 2011). فرزند بزرگ، ولیعهد کریستیان، روزی با نام کریستیان یازدهم تاج‌وتخت را بر عهده خواهد گرفت.

تاریخ خاندان سلطنتی به‌اختصار

خاندان سلطنتی دانمارک از کهن‌ترین‌ها در میان مجموع 43 پادشاهی جهان است. بیش از هزار سال قدمت دارد و با اطمینان می‌توان آن را تا گورم پیر (Gorm den Gamle) در سده دهم میلادی پی گرفت. از او به بعد دانمارک در مجموع 54 پادشاه داشته است – 52 شاه و دو ملکه. از 1448 تا 1863 کشور را دودمان اولدنبورگ (Oldenborg) و پس از آن دودمان گلوکسبورگ (Glücksborg) اداره کرد. از 1448 به این‌سو، 20 نفر از 21 پادشاه دانمارک نامشان یا کریستیان بوده است یا فردریک.

در 1660-61 پادشاه فردریک سوم حکومت مطلقه (enevælde) را برقرار کرد: پادشاه اکنون کشور را کاملاً به‌تنهایی اداره می‌کرد و تاج‌وتخت باید خودبه‌خود به نزدیک‌ترین وارث او می‌رسید. دانمارک به‌عنوان تنها پادشاهی مطلقه اروپا در 1665 قانونی اساسی مکتوب یافت، کونگه‌لوون (Kongeloven)، که مقرر می‌کرد پادشاه قدرتی تقریباً نامحدود دارد. قانون سلطنتی تا 1849 مبنای قدرت مطلقه پادشاه بود؛ در آن سال پادشاه فردریک هفتم در 5 جون قانون اساسی پادشاهی دانمارک را امضا کرد، حکومت مطلقه را برانداخت و خود را پادشاه مشروطه اعلام کرد. درباره این دوره در تاریخ دانمارک پیش از 1849 بیشتر بخوانید.

آمالینبورگ و کریستیانسبورگ

آمالینبورگ در کپنهاگ خانه خانواده سلطنتی است. بسیاری از دانمارکی‌ها از تلویزیون دنبال می‌کنند وقتی پادشاه در شب سال نو سخنرانی سنتی خود را از آمالینبورگ یا از اقامتگاه کاخ فردنسبورگ (Fredensborg) ایراد می‌کند، و بسیاری در میدان کاخ آمالینبورگ گرد می‌آیند تا در روز تولد پادشاه، 26 می، او را بزرگ دارند.

کریستیانسبورگ در مقابل، خانه سیاست است: فولکتینگ این‌جا مستقر است و پادشاه این‌جا در شورای دولتی با وزیران دیدار می‌کند تا قوانین امضا شوند. مفاهیم کلیدی بیشتر را در واژه‌نامه جست‌وجو کنید و هنگام برنامه‌ریزی آمادگی خود، راهنمای آزمون تابعیت (indfødsretsprøven) سال 2026 ما را ببینید.