جغرافیای دانمارک و اتحاد پادشاهی

آنچه برای آزمون باید بدانید

• دانمارک از شبه‌جزیرهٔ یولند (Jylland) و 443 جزیرهٔ نام‌دار تشکیل شده است؛ از مهم‌ترین آنها زلاند (Sjælland)، فین (Fyn) و بورنهولم (Bornholm) هستند.
• دانمارک حدود 6 میلیون نفر جمعیت دارد و مساحت کشور حدود 43.000 کیلومتر مربع است.
• بزرگ‌ترین شهرها کپنهاگ (پایتخت)، آرهوس، اودنسه و آلبورگ هستند.
• بلندترین نقطهٔ طبیعی دانمارک تپهٔ مولِهوی (Møllehøj) در شرق یولند است – حدود 170 متر بالاتر از سطح دریا.
• دانمارک از زمان اصلاحات ساختاری سال 2007 به 5 منطقه (region) و 98 کمون (kommune، واحد اداری محلی) تقسیم شده است.
• اتحاد پادشاهی از دانمارک، جزایر فارو (خودگردانی از 1948) و گرینلند (خودگردانی 1979، خودمختاری 2009) تشکیل شده است.
• جزایر فارو و گرینلند هر کدام دو نماینده برای Folketinget (پارلمان دانمارک) انتخاب می‌کنند.
• دانمارک در سال 1949 عضو ناتو و در سال 1973 عضو EF (اتحادیهٔ اروپای امروزی) شد – اما کرون را نگه داشت، زیرا دانمارکی‌ها در سال 2000 به یورو رأی منفی دادند.

سرزمینی از شبه‌جزیره و جزیره‌ها

دانمارک از یک شبه‌جزیرهٔ بزرگ، یولند، و 443 جزیرهٔ نام‌دار تشکیل شده است که تنها در حدود 80 جزیرهٔ آن مردم زندگی می‌کنند. بزرگ‌ترین جزیره زلاند است که کپنهاگ در آن قرار دارد. میان یولند و زلاند جزیرهٔ فین قرار گرفته و دورتر، در دریای بالتیک، جزیرهٔ بورنهولم واقع است که همراه با مجمع‌الجزایر ارتهولمنه (Ertholmene) تنها جاهایی در دانمارک هستند که می‌توان در آنها سنگ بستر را دید. در جنوب زلاند جزیره‌های لولند (Lolland) و فالستر (Falster) قرار دارند.

مساحت دانمارک حدود 43.000 کیلومتر مربع است و این کشور یکی از کم‌ارتفاع‌ترین کشورهای جهان است. بلندترین نقطهٔ طبیعی، مولِهوی در شرق یولند، تنها حدود 170 متر بالاتر از سطح دریا قرار دارد. به دلیل جزیره‌های فراوان، دانمارک خط ساحلی بسیار درازی به طول حدود 7.300 کیلومتر دارد و در هیچ نقطه‌ای از کشور فاصله تا دریا بیش از 52 کیلومتر نیست. دانمارک فقط یک مرز زمینی دارد: 68 کیلومتر مرز با آلمان در یولند جنوبی (Sønderjylland). پیرامون کشور دریای شمال (که Vesterhavet هم نامیده می‌شود)، کتگات (Kattegat) و دریای بالتیک (Østersøen) قرار دارند که سه تنگهٔ لیله‌بلت (Lillebælt)، ستوره‌بلت (Storebælt) و اورسوند (Øresund) آنها را به هم پیوند می‌دهند.

شهرها، جمعیت و پل‌ها

دانمارک حدود 6 میلیون نفر جمعیت دارد. پایتخت و بزرگ‌ترین شهر، کپنهاگ در بخش شرقی جزیرهٔ زلاند است – حدود یک‌سوم جمعیت در منطقهٔ پایتخت زندگی می‌کنند. دومین شهر بزرگ کشور آرهوس (حدود 300.000 نفر) در ساحل شرقی یولند است. شهر سوم اودنسه (حدود 200.000 نفر) در جزیرهٔ فین و شهر چهارم آلبورگ (حدود 125.000 نفر) در شمال یولند است. پنجمین شهر بزرگ، اسبیرگ (Esbjerg) در غرب یولند است.

بخش‌های گوناگون کشور امروزه با پل‌ها و تونل‌ها به هم متصل‌اند. نخستین پل لیله‌بلت میان یولند و فین در سال 1935 گشوده شد. اتصال ستوره‌بلت میان فین و زلاند در سال 1997 برای قطار و در سال 1998 برای خودروها افتتاح شد. و در سال 2000 اتصال اورسوند پیوندی ثابت بر فراز آبراه اورسوند میان زلاند و کشور همسایه، سوئد، برقرار کرد.

5 منطقه و 98 کمون

با اصلاحات ساختاری (strukturreformen) که از 1 ژانویهٔ 2007 اجرا شد، 271 کمون در هم ادغام شدند و 98 کمون پدید آمد و 14 استان (amt) پیشین جای خود را به 5 منطقه دادند: Region Hovedstaden، Region Sjælland، Region Syddanmark، Region Midtjylland و Region Nordjylland. کمون‌ها می‌توانند خودشان مالیات وضع کنند، در حالی که منطقه‌ها بودجهٔ خود را از دولت و کمون‌ها دریافت می‌کنند. Region Hovedstaden و Region Sjælland در 1 ژانویهٔ 2027 در هم ادغام می‌شوند و منطقهٔ جدید Region Østdanmark را تشکیل می‌دهند.

کمون‌ها و منطقه‌ها بسیاری از وظایف جامعهٔ رفاه را بر عهده دارند و شوراهای کمونی و شوراهای منطقه‌ای هر چهار سال یک بار انتخاب می‌شوند – بیشتر بخوانید در انتخابات و احزاب.

اتحاد پادشاهی: دانمارک، جزایر فارو و گرینلند

دانمارک با جزایر فارو و گرینلند در یک اتحاد پادشاهی قرار دارد. نام رسمی این اتحاد «پادشاهی دانمارک» (Kongeriget Danmark) است. Grundloven (قانون اساسی دانمارک) برای هر سه بخش پادشاهی اعتبار دارد و پادشاه رئیس کشور هر سه است – دربارهٔ خاندان سلطنتی بیشتر بخوانید. جزایر فارو و گرینلند هر کدام دو نماینده برای Folketinget انتخاب می‌کنند؛ به این کرسی‌ها اصطلاحاً کرسی‌های آتلانتیک شمالی می‌گویند. این دو سرزمین در بسیاری از حوزه‌ها قوانین خود را تصویب می‌کنند، اما Folketinget و نهادهای دانمارکی از جمله مسئول سیاست خارجی و امنیتی و نیز سیاست پولی و ارزی هستند.

جزایر فارو

جزایر فارو (Færøerne) مجمع‌الجزایری از 18 جزیره در اقیانوس اطلس با 54.000 نفر جمعیت است؛ پایتخت و بزرگ‌ترین شهر آن تورسهاون (Tórshavn) است. جزایر فارو در سال 1948 با تصویب قانون، خودگردانی (hjemmestyre) به دست آوردند. نظام خودگردانی از Lagtinget، مجلسی مردمی و قانون‌گذار، و یک دولت محلی (landsstyre) تشکیل شده است که «لاگمان» (lagmand) آن را رهبری می‌کند. هنگامی که دانمارک در سال 1973 عضو EF شد، جزایر فارو ترجیح دادند بیرون بمانند.

گرینلند

گرینلند بزرگ‌ترین جزیرهٔ جهان است و حدود 57.000 نفر جمعیت دارد؛ پایتخت و بزرگ‌ترین شهر آن نوک (Nuuk، گودهوب) است. گرینلند تا سال 1953 مستعمرهٔ دانمارک بود. گرینلند در سال 1979 خودگردانی به دست آورد و در سال 2009 این نظام جای خود را به نظام خودمختاری (selvstyre) داد که به گرینلند در حوزه‌های باز هم بیشتری حق تصمیم‌گیری بخشید – و تصریح کرد که مردم گرینلند ملتی هستند با حق استقلال کامل، هر گاه که خودشان بخواهند. نهادهای خودمختاری عبارت‌اند از پارلمان (Inatsisartut) و دولت (Naalakkersuisut). گرینلند در سال 1973 همراه با دانمارک عضو EF شد، اما در سال 1985 پس از یک همه‌پرسی از آن بیرون رفت.

دانمارک در جهان: اتحادیهٔ اروپا، استثناها و ناتو

دانمارک در سال 1973 عضو EF (اتحادیهٔ اروپای امروزی، EU) شد. پس از آنکه دانمارکی‌ها در سال 1992 به پیمان ماستریخت رأی منفی دادند، دانمارک با توافق ادینبرا چهار استثنای اتحادیهٔ اروپا (EU-forbehold) به دست آورد: شهروندی اتحادیه، پول واحد (یورو)، حوزهٔ دفاعی و استثنای امور قضایی. در همه‌پرسی سال 2000، 53,2 درصد دانمارکی‌ها به پذیرش یورو رأی منفی دادند و از این رو دانمارک هنوز پول ملی خود، کرون، را دارد. با این حال دانمارک سیاست نرخ ارز ثابت را دنبال می‌کند، به گونه‌ای که نرخ کرون از یورو پیروی می‌کند. استثنای دفاعی پس از همه‌پرسی سال 2022 لغو شد.

پس از جنگ جهانی دوم، دانمارک سیاست سنتی بی‌طرفی خود را کنار گذاشت و در سال 1949 عضو اتحاد دفاعی ناتو شد. نکتهٔ محوری پیمان ناتو مادهٔ 5 است: حمله به یک کشور عضو، حمله به همهٔ اعضا شمرده می‌شود. بیشتر بخوانید در دانمارک پس از 1945.

نگاهی کوتاه به اقتصاد

دانمارک اقتصادی باز دارد که در آن صادرات حدود نیمی از کل تولید کشور را تشکیل می‌دهد. دانمارک همیشه کشوری دریانورد بوده است: شرکت کشتیرانی مرسک (Mærsk) در سال 2023 دومین شرکت بزرگ حمل‌ونقل کانتینری جهان بود. وستاس (Vestas) در سال 2024 بزرگ‌ترین تولیدکنندهٔ توربین‌های بادی جهان بود و کشاورزی همچنان صنعت صادراتی مهمی است، هرچند امروزه شمار بسیار کمتری از مردم مستقیماً در کشاورزی کار می‌کنند – حدود 60 درصد خاک کشور زیر کشت است. دربارهٔ کار و مشاغل بیشتر بخوانید در بازار کار.